แบบของพินัยกรรมตามกฎหมายไทย

พินัยกรรมตามกฎหมายมีกี่แบบ มีวิธีทำอย่างไร ? การจัดทำพินัยกรรมเป็นเรื่องสำคัญที่ช่วยลดความขัดแย้งในครอบครัวและทำให้ทรัพย์สินตกไปอยู่กับผู้ที่เราต้องการอย่างแท้จริง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทย พินัยกรรมที่ถูกต้องตามกฎหมายและมีผลบังคับใช้ได้มีทั้งหมด 5 แบบหลัก ดังนี้

1. พินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656)

เป็นรูปแบบที่นิยมที่สุด เพราะสะดวกและชัดเจน สามารถพิมพ์หรือเขียนก็ได้

หลักเกณฑ์
- ต้องทำเป็นหนังสือ โดยจะเขียนหรือพิมพ์ก็ได้
- ผู้ทำพินัยกรรมต้องลงลายมือชื่อไว้ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน
- พยานทั้ง 2 คนต้องลงลายมือชื่อรับรองลายมีชื่อของผู้ทำพินัยกรรมในขณะนั้น
ข้อควรระวัง การขูด ลบ ตก เติม หรือแก้ไข ต้องลงลายมือชื่อผู้ทำพินัยกรรมและพยานครบถ้วน มิเช่นนั้นส่วนที่แก้ไขจะไม่มีผล

2. พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657)

เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการความเป็นส่วนตัวและไม่ต้องการให้พยานรับทราบเนื้อความ

หลักเกณฑ์
- ต้องเขียนด้วยลายมือตนเองทั้งฉบับ (พิมพ์ไม่ได้)
- ต้องระบุ วัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม
- ต้องลงลายมือชื่อผู้ทำพินัยกรรม
ข้อดี ไม่ต้องมีพยานก็มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย

3. พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658)

เป็นแบบที่มีความน่าเชื่อถือสูงสุดและโต้แย้งได้ยากที่สุด เนื่องจากทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่รัฐ

หลักเกณฑ์:
- ต้องไปแจ้งความประสงค์ต่อผู้อำนวยการเขตหรือนายอำเภอ โดยมีพยานอย่างน้อย 2 คน
- เจ้าหน้าที่จะบันทึกข้อความตามที่ผู้ทำพินัยกรรมแจ้ง แล้วอ่านให้ฟัง
- ผู้ทำพินัยกรรม พยาน และเจ้าหน้าที่ ลงลายมือชื่อร่วมกัน
- เจ้าหน้าที่จะลงวัน เดือน ปี และประทับตราตำแหน่งไว้เป็นสำคัญ
ข้อดี: เอกสารจะถูกเก็บรักษาไว้ที่สำนักงานเขต/ที่ว่าการอำเภอ ป้องกันการสูญหายหรือถูกทำลาย

4. พินัยกรรมแบบเอกสารลับ (มาตรา 1660)

เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการให้เจ้าหน้าที่รับรองว่ามีพินัยกรรมอยู่จริง แต่ไม่ต้องการให้ใครเห็นข้อความข้างใน

หลักเกณฑ์:
- ผู้ทำพินัยกรรมเขียนหรือพิมพ์เองก็ได้ แล้วลงลายมือชื่อ
- ผนึกพินัยกรรมใส่ซองและลงลายมือชื่อคาบรอยผนึก
- นำซองที่ผนึกแล้วไปแสดงต่อผู้อำนวยการเขตหรือนายอำเภอ พร้อมพยานอย่างน้อย 2 คน
- เจ้าหน้าที่จะบันทึกถ้อยคำรับรองไว้บนซองและประทับตรา
ข้อดี รักษาความลับได้ดีและมีการยืนยันตัวตนโดยเจ้าหน้าที่

5. พินัยกรรมแบบทำด้วยวาจา (มาตรา 1663)

จะทำได้เฉพาะในพฤติการณ์พิเศษเท่านั้น เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตาย มีสงคราม หรือเกิดโรคระบาด

หลักเกณฑ์:
- ผู้ทำพินัยกรรมต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน
- พยานทั้ง 2 คนต้องไปแจ้งต่อนายอำเภอ/ผู้อำนวยการเขตโดยเร็วที่สุด เพื่อบันทึกข้อความและลงลายมือชื่อพยานไว้
ข้อควรระวัง หากพฤติการณ์พิเศษนั้นสิ้นสุดลงและผู้ทำพินัยกรรมยังมีชีวิตอยู่เกิน 1 เดือน พินัยกรรมวาจานั้นถือเป็นอันยกเลิก

ตารางสรุปเปรียบเทียบพินัยกรรมแต่ละแบบ

ประเภทพินัยกรรม	ต้องมีพยานหรือไม่	ต้องเขียนด้วยมือตัวเองหรือไม่	ความน่าเชื่อถือ/การโต้แย้ง
แบบธรรมดา	มี (2 คน)	เขียนหรือพิมพ์ก็ได้	ปานกลาง (นิยมที่สุด)
เขียนเองทั้งฉบับ	ไม่ต้องมี	ต้องเขียนเองทั้งฉบับ	ปานกลาง (พิสูจน์ลายมือ)
เอกสารฝ่ายเมือง	มี (2 คน)	เจ้าหน้าที่จัดทำ	สูงมาก (ปลอมแปลงยาก)
เอกสารลับ	มี (2 คน)	เขียนหรือพิมพ์ก็ได้	สูง (เน้นความลับ)
ทำด้วยวาจา	มี (2 คน)	ไม่ต้อง	ใช้เฉพาะกรณีฉุกเฉินเท่านั้น

ข้อห้ามสำคัญสำหรับพยาน (มาตรา 1670)

บุคคลต่อไปนี้ห้ามเป็นพยานในพินัยกรรม:

ผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ
บุคคลวิกลจริตหรือบุคคลซึ่งศาลสั่งให้เป็นผู้เสมือนไร้ความสามารถ
บุคคลที่หูหนวก เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง
ที่สำคัญที่สุด ผู้รับทรัพย์สินตามพินัยกรรม รวมถึงคู่สมรสของผู้รับทรัพย์สินนั้น ห้ามเป็นพยานหรือเป็นผู้เขียนพินัยกรรมเด็ดขาด เพราะจะทำให้ข้อกำหนดในส่วนที่ยกทรัพย์สินให้ผู้นั้นเป็นโมฆะ